Vervlogen tijden | Ons Belang aan het Dwarsdiep in Gasselternijveenschemond

GASSELTERNIJVEENSCHEMOND - Dat ook een eeuw geleden het oprichten van een strokartonfabriek niet zonder slag of stoot ging blijkt wel uit onderstaande.

door Jaap Meijering

Op 17 augustus 1899 verscheen in de krant het volgende artikel: “Werd er onlangs melding gemaakt dat er sprake was van het oprichten van eene papierfabriek te Stadskanaal.  Thans wordt er gemompeld dat waarschijnlijk Gasselternieveenschemond de aangewezen plek zoude zijn waar een zoodanige fabriek zal worden gesticht en wel op het terrein, thans toebehorende aan de heer G.Altona, hetwelk ter grootte van ca 4 hectare, gelegen aan genoemde mond en het 1e dwarsdiep, daarvoor dan ook uitermate geschikt zoude zijn, want hierdoor zouden wederom vele handen werk bekomen, terwijl de omgeving er aanzienlijk door werd verlevendigd”.

Voor de bouw van de fabriek waren er verschillende bezwaren onder meer van de aardappelmeelfabriek in Bareveld. Deze zou stroomafwaarts gelegen, schade kunnen ondervinden van de watervervuiling.  Met het stellen van voorwaarden hierover werd op 6 mei 1910 een Koninklijke Goedkeuring ontvangen en kon het bestuur, gekozen uit de regionale landbouwers aan de bouw van de fabriek beginnen.

Met de bouw werden ook zeven dubbele arbeiderswoningen aan de Paterslaan aanbesteed.  Anno 2018 staan deze woningen er nog steeds.

De boerenaandeelhouders van de Coöperatie verplichtten zich om een bepaalde hoeveelheid stro per aandeel aan de fabriek te leveren. Direct na de start in 1910 waren daarover al problemen. De boeren leverden wel hun verplichte minimum stro, maar leverden hun overige stro aan de speculatieve fabrieken. Hiervoor werd namelijk een hogere prijs geboden. 

In 1920 leggen de arbeiders van Ons Belang hun werk neer omdat ze het niet eens zijn met een loonaanbod van 26 gulden per week. Ondertussen werd de fabriek draaiende gehouden door boerenzoons die dagelijks naar de fabriek trokken.  Na de malaise in de strokarton in 1921, zo'n 180 werknemers kregen ontslag,  waren de arbeiders bereid om voor 22 gulden per week weer aan het werk te gaan. 

In februari 1922 moet het werk weer worden stilgelegd.  Dit keer niet door malaise in het bedrijf. Door de dichtgevroren kanalen kunnen turfschepen de fabriek niet meer bereiken en zit men zonder brandstof. Om de fabriek draaiende te houden moet er ook door de aandeelhouders een ruim bedrag per aandeel worden bijgestort.  Doordat de aangevoerde strovoorraad vaak groter was dan verwerkingssnelheid werden grote bulten stro opgeslagen op het terrein. Daar de kwaliteit van het in weer en wind liggende stro steeds slechter werd en ook brandgevaar een rol speelde, werd er in 1938 een 70 bij 40 meter grote stroloods gebouwd.   

Na de 2e wereldoorlog ging het voortvarender met de kartonindustrie. Er kwam veel  vraag naar karton en de fabriek werd omgebouwd van strokarton naar grijskarton. In 1964 wordt de N.N.C. (de Noord Ned. Cartonnagefabriek) door Ons Belang overgenomen en vervolgens een nieuwe fabriekshal gebouwd vlak aan de mond op de hoek van de 1e Dwarsdiep. 

In 1974 wordt Ons Belang zelf overgenomen door de Halm in Hoogkerk. Uiteindelijk wordt de fabriek in 1978 gesloten.  In 1985 werd het hoofdgebouw opgeblazen alsmede de 55 meter hoge fabriekspijp. In de gebouwen van N.N.C. vestigde Voor in ’t Holt zich met zijn groothandel in groente- en fruit. De laatste jaren is hierin het bedrijf van Lokken groenvoorzieningen gevestigd.

Op de ansichtkaart de nieuwe stroocartonfabriek Ons Belang in 1910. De foto is genomen vanaf het 1e Dwarsdiep. Op de plaats van de turfvoorraad werd in 1938 de grote stroloods gebouwd.

Met dank aan de archiefgegevens  van Henk Staal.

Wilt u reageren?  Stuur dan een mail naar meijeringjl@planet.nl