Deddy Kruize wil hoop en genezing brengen aan de allerarmsten

Ter Apel

Deddy Kruize heeft de verkiezing van de Knoalster van het jaar gewonnen. Op verzoek van redacteur Paul Abrahams heeft Deddy een verhaal geschreven over haar werkzaamheden aan boord van The Africa Mercy, het grootste varende ziekenhuis ter wereld dat momenteel is afgemeerd in een haven in Benin.

Hier werken dagelijks honderden vrijwilligers samen met de lokale bevolking om gratis medische zorg te bieden. Tijdens de screening aan land worden patiënten geselecteerd die mogelijk in aanmerking komen voor een operatie op het schip. De patiënten komen rond zeven uur 's morgens aan en en zitten dan op harde houten bankjes onder een party tent. Te wachten tot ze aan de beurt zijn om gezien te worden. De juiste papieren moeten bij de juiste patiënt gezocht worden. Vervolgens worden ze eerst gezien door een verpleegkundige en daarna één voor één door de chirurg. Van sommige patiënten is al een CT gemaakt, van anderen moet dat op dezelfde dag nog gebeuren, zodat de chirurg de juiste beslissing kan nemen om wel of niet te opereren of eerst een biopsie te willen doen. Pas als alle patiënten gezien zijn en de formulieren met een chirurgisch plan zijn ingevuld, kan het OK-programma worden gepland. Er wordt rekening gehouden met de operatieduur, complexiteit van de operaties gezien de nazorg op de afdeling, beschikbaarheid van apparatuur en instrumentarium en eventuele assistentie van andere chirurgen. Daarnaast wordt door de chirurg ingevuld of er hoge prioriteit is voor de operatie. Dit betekent dat deze patiënten zo spoedig mogelijk moeten worden ingepland. Al met al een behoorlijke puzzel die ons de nodige tijd kost. Als onze planningspuzzel dan eindelijk klaar is, kan het screeningsteam de patiënten de benodigde informatie geven en vertellen op welke dag ze terug moeten komen voor opname en wanneer de operatie plaats gaat vinden. Zo zitten deze patiënten de hele dag te wachten en is het meestal niet voor vier, vijf uur 's middags voordat ze terug kunnen naar huis. Daarnaast gebeurt het ook regelmatig dat een patiënt een dag te vroeg of een dag te laat komt. Flexibiliteit is hier een sleutelwoord, dus er wordt meestal wel een chirurg bereid gevonden om tussen het opereren door deze patiënt te gaan zien. Waarna er door de operatieassistent een gaatje wordt gevonden in het OK-schema. Professionals van over de hele wereld Er wordt met professionals van over de hele wereld samengewerkt en een ieder heeft in de loop der jaren een eigen werkwijze ontwikkeld. Wat voor de één logisch is, klinkt een ander onbekend in de oren. Maar door als team samen te werken, goed en duidelijk te communiceren verloopt de samenwerking soepel. Iedere dag begint met een teambriefing. Allereerst een kort voorstel rondje om alle neuzen in dezelfde richting te krijgen en te weten van hoe en wat, is het voor een ieder duidelijk wat er gedaan moet worden. En behalve dat de aandoening en daarmee de operaties hier verschillen van wat we 'thuis' gewend zijn, blijft een operatie een operatie. Op de verpleegafdeling daarentegen is weinig vergelijkbaar met 'thuis'. Waar we in Nederland meer en meer gewend raken aan één of twee persoons kamers, volop privacy, rust en efficiency, vind je hier het tegenovergestelde. De verpleegafdeling bestaat uit 15 of 20 bedden. Die allemaal in dezelfde ruimte staan. Deze bedden staan allemaal op klossen, zodat er onder het bed een matras gelegd kan worden, waar de mantelzorger op kan slapen. Alle patiënten onder de 18 jaar zijn verplicht een mantelzorger bij zich te hebben, 24 uur per dag. Indien de mantelzorger de moeder van de patiënt is en moeder heeft een jonger kind dat nog borstvoeding krijgt, komt ook het jongere kind mee naar de afdeling. Zo komt het geregeld voor dat er zo’n 30 tot 35 personen op de afdeling verblijven. Daar komen dan de verpleegkundigen en vertalers nog bij. Aangezien het geen al te grote ruimte is, is het soms een overvolle bedoening. Maar zeer zeker een gezellige drukte. Patiënten hier zijn privacy niet gewend en vinden dat ook totaal niet nodig. Patiënten met grote tumoren proberen zich af te zonderen om hun tumor te verbergen, maar komen er op de afdeling al gauw achter dat ze niet de enige zijn. Vooral na de operatie zie je deze patiënten veranderen en er ontstaan hechte vriendschappen tussen patiënten die kampen met dezelfde problemen. Waar we in Nederland proberen tijdens een overdracht zoveel mogelijk privacy te waarborgen, is hier vaak de halve afdeling betrokken bij de overdracht. Gebarentaal en een paar woorden Frans Als operatieassistent ga ik naar de verpleegafdeling om de patiënt op te halen. Een vertaler die met mij op de OK werkt, gaat mee om het gesprek te vertalen. Eerst op zoek naar de verpleegkundige die zorg draagt voor 'mijn' patiënt. In de tussentijd door middel van gebarentaal en een paar woorden Frans communiceren met de andere patiënten. Van de verpleegkundige krijg ik een overdracht, waarna ik samen met de patiënt een checklist doorloop. Ook hier staat veiligheid voorop en willen we er zeker van zijn dat we de juiste patiënt meenemen naar de OK. Dat de patiënt (en/of mantelzorger) weet wat de bedoeling is van de operatie. We controleren operatiezijde, allergieën, bloeduitslagen en medicatie. In principe proberen we deze zaken met de patiënt en/of mantelzorger te bespreken. Maar we zijn in Afrika dus dit loopt vaak anders. Als de vragen niet snel genoeg beantwoord worden of men weet het antwoord niet, kijkt men vaak vragend om zich heen, op zoek naar hulp. Er is altijd wel iemand die komt helpen. Een vertaler van de afdeling, een andere patiënt of mantelzorger. Doordat er in Benin meerdere talen gesproken worden, wordt er in sommige gevallen gebruik gemaakt van meerdere vertalers. Zo wordt er over sommige antwoorden een heel gesprek gevoerd, voordat ik een antwoord in het Engels terug heb. Als de checklist uiteindelijk is afgerond en er zijn geen onbeantwoorde vragen meer, bidden we met de patiënt voordat we naar de OK vertrekken. De patiënten lopen met ons mee naar de OK. De kinderen worden gedragen. Indien lopen niet mogelijk is door de aandoening of toegediende medicatie wordt er een rolstoel gebruikt. De vertaler van de OK gaat mee de operatiekamer in om daar de patiënt uit te leggen wat er gaat gebeuren. Zodra de patiënt onder narcose is, verlaat de vertaler de operatiekamer en zorgen wij als team voor de patiënt. Als alle voorbereidingen gedaan zijn wordt er een Time-Out-Procedure gedaan om nogmaals alle gegevens te checken en zorg te dragen voor de patiëntveiligheid. Een digitaal patiëntensysteem zoals veel Nederlandse ziekenhuis ondertussen hebben, kennen we hier niet. Dus alle administratie is een kwestie van papierwerk invullen. Wel zijn alle röntgenfoto’s digitaal beschikbaar. Als de operatie klaar is en de patiënt is wakker, wordt de recovery gebeld om de patiënt te komen halen. Een van de recovery verpleegkundigen komt met een brancard de patiënt ophalen in de operatiekamer. De anesthesist en één van de operatieassistenten lopen mee naar de recovery voor een overdracht. Als de patiënten stabiel en pijnvrij zijn worden ze per brancard teruggebracht naar de afdeling. Kind met hazenlip niet negeren In plaats van angst en onzekerheid over de operatie en de uitkomst ervan zijn de patiënten hier blij. Blij dat ze geholpen kunnen worden. Blij met de aandacht van de verpleegkundigen. Blij met de tijd die wordt vrijgemaakt om Jenga te spelen. Blij met het eten dat ze drie keer per dag krijgen. Blij met een eigen bed. Moeders zijn dankbaar dat de Jovo’s “ (zo worden blanken hier genoemd) hun kind met hazenlip niet negeren maar overladen met liefde. Dankbaar dat we niet wegkijken van een grote tumor maar kijken naar de persoon die schuilgaat achter de tumor. Huishoudelijke dienst voor de OK kennen we hier niet. Dus na iedere operatie maken we als team zelf de operatiekamer schoon en één keer per week houden we grote schoonmaak. Dit houdt in dat we naast alle apparatuur, werkbladen en de vloer ook alle kasten, muren en het plafond soppen. De scheiding tussen OK en de rest van het ziekenhuis is hier minder strikt dan in Nederland. Zolang ik niet buiten kom in de open lucht, mag ik in mijn uniform en OK klompen het hele schip over. Zo zit ik als operatieassistent in mijn werktenue te lunchen naast een engineer of timmerman in overall of een lerares in eigen kleding. Huishoudelijk werk hoef ik bijna niet te doen. Koken wordt hier voor de hele bemanning gedaan. Kwestie van aanschuiven in de rij, bord vol scheppen, plekje zoeken in de dining room en zelf bord en bestek opruimen. Eigen hut schoonhouden, samen met je kamergenoten. De hutten zijn erg klein, dus ook dat is niet veel werk. Gelukkig bestaat het leven hier niet alleen uit werken. Wel kom je je collega’s overal tegen. Naast collega’s ben je buren, dorpsgenoten. Je werkt, eet, leeft en sport samen. Je deelt lief en leed en dat allemaal voor het zelfde doel. Hoop en genezing brengen aan de allerarmsten.

Auteur

Paul Abrahams